Ubezpieczenia często traktujemy jako zło konieczne. Dla wielu z nas to kosztowna ochrona, z której, paradoksalnie, chcielibyśmy nigdy nie musieć korzystać. Jednak w rzeczywistości branża ubezpieczeń ma ogromne i wielowymiarowe znaczenie. Takie właśnie wnioski płyną z raportu „Jak ubezpieczenia zmieniają Polskę i Polaków” opublikowanego przez Polską Izbę Ubezpieczeń. W oparciu o analizę dokumentu przyjrzymy się, jak sektor ubezpieczeń wpływa nie tylko na codzienne życie Polaków, ale też na funkcjonowanie przedsiębiorstw oraz całego państwa.
Spis treści
Co zawiera raport o wpływie ubezpieczeń PIU?
Raport „Jak ubezpieczenia zmieniają Polskę i Polaków” opracowany został w 2017 r. przez międzynarodową firmę doradczą Deloitte, a zleciła go Polska Izba Ubezpieczeń (PIU). Organizacja opublikowała dokument na swojej stronie i udostępniła go bezpłatnie wszystkim zainteresowanym.
Głównym celem, jaki przyświecał stworzeniu tej publikacji, było pokazanie, w jaki sposób oraz w jakim stopniu branża ubezpieczeniowa wpływa na różne sfery życia społeczno-gospodarczego. Szczególnie istotne było uwzględnienie obszaru:
- gospodarki – w którym sektor ubezpieczeń pełni rolę inwestora i stabilizatora finansów publicznych,
- biznesu – w przypadku którego ubezpieczenia służą ochronie majątku i płynności finansowej,
- gospodarstw domowych – zwłaszcza w kontekście bezpieczeństwa rodzin, ochrony zdrowia czy zwiększania emerytur.
Dzięki tak kompleksowemu podejściu opracowanie to jest niezwykle przydatne podczas prób zrozumienia wagi branży ubezpieczeń w skali funkcjonowania całego społeczeństwa polskiego. Raport pozwala przeanalizować znaczenie sektora dla rynku pracy, inwestycji czy generalnie stabilności i rozwoju gospodarki. Wszystko potwierdzają konkretne dane, statystyki i wskaźniki przytaczane w dokumencie. Od razu zaznaczmy, że posługiwano się przy tym danymi aktualnymi na koniec 2016 r.

Jednocześnie opracowanie miało stanowić zachętę do lepszego wykorzystania potencjału, jaki mają ubezpieczenia. Z raportu jasno bowiem wynika, że Polacy nadal wykorzystują je w mniejszym stopniu niż mieszkańcy krajów zachodnich.
W dalszej części artykułu omówimy, jak branża ubezpieczeń wpływa na poszczególne obszary życia w Polsce, bazując właśnie na danych z raportu „Jak ubezpieczenia zmieniają Polskę i Polaków”. Na koniec sprawdzimy też, jakie są trendy związane z tym sektorem oraz jak zapowiada się jego najbliższa przyszłość.
Jak ubezpieczenia wpływają na gospodarkę?
Skala działania sektora ubezpieczeń jest ogromna. Zgodnie z raportem branża ubezpieczeniowa odpowiadała za około 35,9 mld zł wartości dodanej dla polskiej gospodarki, co stanowiło około 2 proc. krajowego PKB. Ubezpieczyciele generowali również około 225 tys. miejsc pracy (nie wliczając samozatrudnionych) – zarówno bezpośrednio (27 tys.), jak i pośrednio w sektorach współpracujących, takich jak handel, przemysł przetwórczy, transport, logistyka, finanse, nieruchomości, ochrona zdrowia i wiele innych (łącznie 198 tys.).
Polska Izba Ubezpieczeń wskazywała także, że około 160 mld zł zostało zainwestowanych przez branżę ubezpieczeniową w gospodarkę. Z tej kwoty blisko 60 mld zł ulokowano w obligacjach skarbowych, a 17,4 mld zł – długoterminowo w akcjach spółek. Tym samym branża ubezpieczeniowa zajmuje trzecie miejsce wśród największych inwestorów instytucjonalnych w naszym kraju (wyprzedzają ją tylko banki i inwestorzy zagraniczni).
Dodatkowo raport zwracał uwagę na wpływy podatkowe generowane przez sektor. W samym 2016 r. ubezpieczyciele odprowadzili około 1,6 mld zł w ramach należności podatkowych.
Jak widać, branża ubezpieczeniowa na różne sposoby generuje kapitał, który następnie wykorzystywany jest do finansowania różnego rodzaju wydatków publicznych, przykładowo w obszarze zdrowia, edukacji, bezpieczeństwa publicznego, infrastruktury itd. Z drugiej strony ubezpieczyciele oddziałują też pozytywnie na inwestycje państwa oraz rynek pracy. Wszystko to razem wzięte dowodzi, że branża ubezpieczeniowa wpływa nie tylko na bezpieczeństwo indywidualnych klientów, ale także na stabilność całej gospodarki i funkcjonowania państwa.
Ubezpieczenia to nie tylko ochrona przed ryzykiem, ale też potężny napęd polskiej gospodarki.
Jakie znaczenie mają ubezpieczenia dla przedsiębiorców?
Raport wyraźnie pokazuje, że także w świecie biznesu ubezpieczenia odgrywają ogromną rolę. Przedsiębiorstwa funkcjonują dziś w warunkach ciągłego ryzyka, które powodują zarówno tradycyjne zagrożenia, np. pożary czy awarie techniczne, jak i nowe problemy, takie jak cyberataki i przerwy w działalności spowodowane ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. Bez odpowiedniego zabezpieczenia wiele firm (zwłaszcza MŚP) nie przetrwałoby nawet jednego poważnego kryzysu. Co natomiast mówią liczby?
Wartość ubezpieczonego majątku polskich przedsiębiorstw od różnego rodzaju żywiołów (np. pożaru, powodzi czy uderzenia pioruna) szacowano w raporcie na około 1,7 bln zł. To olbrzymia kwota, która odpowiada mniej więcej 60 proc. całkowitego majątku firm działających w Polsce! Takie ubezpieczenie posiadały prawie wszystkie duże przedsiębiorstwa, 92 proc. średnich oraz 87 proc. małych firm. Dodatkowo ubezpieczyciele obejmowali ochroną około 460 mld zł obrotu polskich firm, pomagając ograniczać skutki problemów finansowych i zatorów płatniczych. Jak się okazuje, opóźnienia w należnościach to największy problem polskich przedsiębiorców.
Kolejnym niezwykle ważnym punktem jest wsparcie eksportu. Branża ubezpieczeniowa zabezpieczała eksport o wartości około 114 mld zł, co było szczególnie ważne dla przedsiębiorstw działających poza Europą, gdzie ryzyko jest znacznie większe (dotyczy ono m.in. niewypłacalności kontrahentów, niestabilnej sytuacji politycznej czy gwałtownych zmian kursów walut). Dzięki ubezpieczeniom firmy mogą więc bezpieczniej rozwijać działalność na obiecujących, ale mniej pewnych rynkach zagranicznych. Mowa jest o naprawdę znaczącym zjawisku, bo już w 2016 r. aż 21 proc. eksportu polskie firmy realizowały poza Europejski Obszar Gospodarczy.
Szczególnie istotną rolę ubezpieczenia odgrywają w rolnictwie, która to branża jest wyjątkowo mocno uzależniona od warunków pogodowych. Raport PIU wskazuje na objęcie ochroną około 30 proc. upraw rolnych w Polsce, co zabezpieczało blisko 140 tys. rolników przed skutkami żywiołów. Według danych przywołanych w dokumencie w latach 2008–2016 rolnicy otrzymali około 2,8 mld zł odszkodowań z tytułu ubezpieczeń od żywiołów.
Coraz większe znaczenie ma w Polsce także ubezpieczenie OC działalności gospodarczej (od odpowiedzialności cywilnej). W wielu branżach pojedynczy błąd może oznaczać wielomilionowe roszczenia ze strony klientów lub kontrahentów. Dotyczy to m.in. sektora budowlanego, transportowego, medycznego czy IT. Według danych przywoływanych w raporcie wartość wypłat z ubezpieczenia OC przedsiębiorców i OC prywatnego wynosiła około 874 mln zł w skali roku.
Ponadto w ostatnich latach wyraźnie zwiększyło się znaczenie cyberubezpieczeń. Wynika to z faktu, że obecnie przedsiębiorstwa są silnie zależne od stosowanych systemów informatycznych, a liczba incydentów cyfrowych, wycieków danych czy prób wyłudzeń rośnie. Dlatego firmy coraz częściej potrzebują ochrony obejmującej nie tylko majątek fizyczny, ale również systemy IT i dane klientów. Raport PIU zwracał uwagę, że przeciętnie w skali roku koszt cyberataków w przypadku jednej dużej firmy działającej w skali międzynarodowej wynosi nawet ponad 12,6 mln zł. Koszty związane z tego rodzaju ryzykiem mogą więc być olbrzymie, dlatego zgodnie z przewidywaniami analityków znaczenie ochrony przed cyberzagrożeniami będzie systematycznie rosło.
Dzięki ubezpieczeniom w przypadku wystąpienia różnego rodzaju zagrożeń przedsiębiorcy mogą szybciej przywrócić działalność i utrzymać miejsca pracy. To szczególnie znaczące dla małych i średnich firm, które zwykle nie dysponują dużymi rezerwami finansowymi.
Ubezpieczenia a bezpieczeństwo i dobrobyt osób indywidualnych
W przypadku klientów indywidualnych ubezpieczenia mają największe znaczenie wtedy, gdy dochodzi do tragedii lub poważnych problemów finansowych. Pożar domu, ciężki wypadek czy kosztowne leczenie dla wielu rodzin mogą oznaczać utratę oszczędności gromadzonych przez całe życie. Dzięki ubezpieczeniom część, a nierzadko nawet całość tych kosztów przejmują ubezpieczyciele.
Szczególnie dobrze widać to na przykładzie rynku komunikacyjnego. Ubezpieczenie OC samochodu jest w Polsce obowiązkowe, więc wiele osób traktuje je jako formalność. Tymczasem dzięki niemu osoby poszkodowane w wypadkach mogą otrzymać środki na naprawę pojazdu, leczenie, rehabilitację czy rekompensatę za uszczerbek na zdrowiu. Jak się okazuje, w 2016 r. ubezpieczyciele wypłacili blisko 12 mld zł z tytułu szkód komunikacyjnych – w tym 7,7 mld zł w ramach ubezpieczenia OC, natomiast 4,2 mld zł z AC (ubezpieczenie nieobowiązkowe, które posiadał wtedy jedynie co czwarty samochód).
Ogromne znaczenie mają rzecz jasna także ubezpieczenia majątkowe. W Polsce ochroną objętych jest ponad 10 mln domów i mieszkań oraz znajdujących się w nich cennych rzeczy. Najczęściej straty powodowane są przez zalanie (77 proc. przypadków), a na kolejnych miejscach znajdują się włamania (18 proc.), pożary (9 proc.), wandalizm (7 proc.) oraz przepięcia elektryczne i wichury (po 3 proc.). Tylko w wyniku pożarów w 2016 r. w całej Polsce ucierpiało 27 tys. budynków mieszkalnych, co przełożyło się na straty na poziomie około 1,1 mld zł. Z tej kwoty dzięki ubezpieczeniom udało się odzyskać osobom poszkodowanym 407 mln zł. Jednocześnie raport przygotowany przez Deloitte przypominał, że po powodzi z 2010 r. ubezpieczyciele wypłacili jeszcze więcej, bo około 1,7 mld zł odszkodowań związanych ze zniszczeniami wywołanymi przez ten żywioł.
Bardzo poważny segment związany z zabezpieczeniem osób indywidualnych dotyczy oczywiście zdrowia i życia, czemu dedykowane są ubezpieczenia zdrowotne i polisy na życie. Według danych przedstawionych przez PIU wartość świadczeń wypłaconych z polis na życie wyniosła w 2016 r. ponad 18,3 mld zł i skorzystało z nich 4,5 mln Polaków. Były to środki, które zapewniały wielu rodzinom możliwość godnego utrzymania po śmierci ich żywiciela. Z tego rodzaju ubezpieczenia spora liczba osób jednak nie korzysta. Jak podaje raport w grupie wiekowej 20-50 lat indywidualną polisę posiada jedynie 26 proc. osób, co w skali całego społeczeństwa oznacza 10 proc.
Raport wskazywał również, że z prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych korzysta już około 2 mln Polaków. Wraz ze starzeniem się społeczeństwa oraz wzrostem kosztów leczenia znaczenie takich produktów prawdopodobnie będzie dalej rosło. Tym bardziej, że polisy tego typu dają zabezpieczenie nie tylko na wypadek śmierci, ale też m.in. choroby uniemożliwiającej wykonywanie pracy czy spłacania kredytu hipotecznego.
Jednak Polska Izba Ubezpieczeń w opublikowanym dokumencie zwracała uwagę na to, że ubezpieczenia pomagają nie tylko w sytuacjach kryzysowych, ale również w budowaniu długoterminowego bezpieczeństwa finansowego. W raporcie posłużono się przykładem, w którym regularne odkładanie kwoty 100 zł miesięcznie zwiększało kwotę przyszłej emerytury o około 25 proc. (przy czym osoba rozpoczęła oszczędzanie w wieku 30 lat i zarabiała średnią krajową). Podkreślono przy tym, że z jednej strony średnia długość życia w Polsce się wydłuża, a jednocześnie zgodnie z prognozami emerytury państwowe będą się obniżać.
Dzięki ubezpieczeniom Polacy zyskują większe bezpieczeństwo zdrowotne, finansowe i majątkowe — od ochrony domu i podróży samochodem, przez szybszy dostęp do leczenia, aż po dodatkowe zabezpieczenie emerytalne.
Czy znaczenie ubezpieczeń będzie rosło?
Analiza obecnych trendów społecznych i gospodarczych pozwala z dość dużą pewnością przewidywać, że wpływ ubezpieczeń na Polskę i Polaków będzie w kolejnych latach jeszcze większy niż to jest aktualnie. Wskazuje na to wiele zjawisk w różnych obszarach.
W kontekście ubezpieczania indywidualnych osób wymienić trzeba na pewno starzenie się społeczeństwa, wydłużający się okres życia na emeryturze oraz rosnące koszty ochrony zdrowia. Trendy te sprawiają, że coraz więcej osób zaczyna odczuwać potrzebę zapewnienia sobie i swojej rodzinie dodatkowego zabezpieczenia zdrowotnego i finansowego. Te obserwacje także mają swoje potwierdzenie w liczbach. Już w czasie przygotowywania raportu z prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych korzystało ponad 2 mln osób, a według danych PIU w 2025 r. posiadało je już 5,8 mln polskich obywateli. Jednocześnie Polacy gromadzą coraz większy majątek i, co naturalne, chcą chronić go przed skutkami pożarów, powodzi, kradzieży czy innych zdarzeń losowych. Wszystko to prowadzi do wniosku, że w dłuższej perspektywie polski rynek ubezpieczeń będzie coraz bardziej przypominać dojrzałe rynki Europy Zachodniej.
Jednocześnie wiele wskazuje na to, że wpływ ubezpieczeń na działalność przedsiębiorstw także będzie nadal wzrastał. Ewidentne jest, że dziś firmy potrzebują ochrony nie tylko majątku, ale także danych, systemów informatycznych, ciągłości działania, a w wielu przypadkach również działalności prowadzonej na zagranicznych rynkach. Dodatkowo rosnące znaczenie dynamicznych zmian klimatycznych sprawia, że podmioty funkcjonujące w biznesie będą zmuszone coraz mocniej zabezpieczać się przed skutkami niemożliwych do przewidzenia zdarzeń pogodowych.
I na koniec, wydaje się niemal pewnym, że wymienione już wcześniej czynniki (coraz większe wydatki na opiekę medyczną, wyzwania emerytalne itp.) sprawią, że znaczenie branży ubezpieczeniowej także dla funkcjonowania państwa będzie się zwiększało. Ubezpieczyciele już dziś są jednym z kluczowych inwestorów w polskiej gospodarce, a w przyszłości mogą odgrywać coraz bardziej znaczącą rolę w zapewnianiu stabilności społecznej i ekonomicznej kraju.
Wszystko to sprawia, że ubezpieczenia w coraz większym stopniu pełnią funkcję nie tylko finansowego zabezpieczenia na wypadek wystąpienia szkody, ale także elementu długoterminowego bezpieczeństwa rodzin, przedsiębiorstw i całej gospodarki. Co więcej, znaczenie branży ubezpieczeniowej powinno we wszystkich tych obszarach stopniowo rosnąć.
Ubezpieczenia w Polsce – podsumowanie
Choć Polska Izba Ubezpieczeń opublikowała raport „Jak ubezpieczenia zmieniają Polskę i Polaków” już w 2017 r., wiele przedstawionych w nim wniosków pozostaje nadal w pełni aktualnych. Co więcej, w ostatnich latach nasz kraj, tak jak wiele innych państw mierzył się przecież z niezwykle poważnymi problemami, m.in. pandemią COVID-19, wysoką inflacją, konfliktem zbrojnym tuż za granicą, gwałtownym wzrostem cyberzagrożeń czy nasilającymi się skutkami zmian klimatycznych. Jak widać, zagrożeń stale przybywa, a rola odpowiedniego zabezpieczenia staje się w coraz bardziej oczywisty sposób fundamentalna.
W tym szerszym kontekście branża ubezpieczeniowa ma dziś wyjątkowo duże znaczenie. Bezdyskusyjne staje się, że obecnie ubezpieczenia przestają pełnić wyłącznie funkcję doraźnego wsparcia w sytuacji kryzysowej. Dojrzewamy do tego, że instrumenty te stają się elementem szerszego systemu zarządzania ryzykiem, bezpieczeństwem i stabilnością finansową. Dotyczy to zarówno poszczególnych rodzin, przedsiębiorstw każdej wielkości, jak i całej polskiej gospodarki. W dobie pojawiania się kolejnych zagrożeń znaczenie branży ubezpieczeniowej będzie więc najprawdopodobniej tylko większe.