Depresja poporodowa nie jest łatwa do rozpoznania, gdyż jej objawy nakładają się na naturalne zmęczenie rodziców związane z opieką nad noworodkiem. Żeby wychwycić niepokojące symptomy, stosowana jest Edynburska Skala Depresji Poporodowej (EPDS). Ten krótki i prosty test przesiewowy może nas w porę zaalarmować, że potrzebna jest pomoc specjalisty.
Spis treści
Czym jest Edynburska Skala Depresji Poporodowej?
Edynburska Skala Depresji Poporodowej (inaczej EPDS, skrót od ang. Edinburgh Postnatal Depression Scale) to test przesiewowy w kierunku depresji, która może wystąpić u rodziców w pierwszych tygodniach po porodzie. Za jego pomocą można wstępnie wykryć ryzyko wystąpienia depresji poporodowej i ocenić stopień nasilenia objawów depresyjnych. Choć test EPDS pierwotnie służyć miał wyłącznie identyfikacji depresji poporodowej, to okazuje się, że z powodzeniem stosowany jest też już w okresie ciąży, czyli do diagnozy depresji antenatalnej. Narzędzie jest wykorzystywane na całym świecie w opiece zdrowotnej, a także do celów badań naukowych.
Tak jak inne tego typu testy służące do wykrywania depresji (np. test Kutchera czy kwestionariusz PHQ-9), Edynburska Skala Depresji Poporodowej nie jest narzędziem diagnostycznym. Należy przez to rozumieć, że jedynie na podstawie wyniku uzyskanego w EPDS nie można zdiagnozować depresji. Jednak wynik ten może wskazywać, że dana osoba znajduje się w grupie podwyższonego ryzyka i powinna skonsultować się ze specjalistą, np. psychologiem. Szczegółowe informacje na temat diagnozowania i leczenia tego zaburzenia znajdziesz w artykule pt. „Depresja poporodowa”.
Pamiętaj, że pełnoprawną diagnozę depresji poporodowej może postawić jedynie lekarz, najlepiej psychiatra, na podstawie kompleksowego badania klinicznego.
Dla kogo przeznaczony jest test EPDS?
Edynburska Skala Depresji Poporodowej została opracowana głównie jako badanie dla kobiet po porodzie. Jest to jednak skuteczne narzędzie także w przypadku diagnozowania stanu psychicznego mężczyzn, którym niedawno urodziło się dziecko, ponieważ ich też może dotyczyć depresja poporodowa. Co więcej, test jest wiarygodny również wtedy, gdy chodzi o osoby, które dziecko adoptowały.
Kiedy wykonuje się test EPDS?
Badanie przy użyciu EPDS najczęściej stosuje się w pierwszych tygodniach po porodzie, ale nie tylko. Objawy depresji poporodowej mogą pojawić się nawet do roku po narodzinach dziecka, dlatego skala bywa wykorzystywana również później. Poza tym zalecane jest wykonanie testu także w okresie przed porodem. Optymalne jest 3-krotne przeprowadzenie EPDS w łącznym czasie ciąży i połogu:
- w trzecim trymestrze ciąży – najlepiej między 33 a 37 tygodniem ciąży,
- kilka tygodni po porodzie – najlepiej w czasie 6 – 8 tygodni po narodzinach dziecka,
- kilka miesięcy po porodzie – około 3 – 4 miesiące po porodzie.
Jeśli chodzi o okres po rozwiązaniu, test nie powinien być wykonywany zbyt wcześnie. Nie powinno się go wykonywać przed upływem 6 tygodni od porodu, ponieważ wcześniej trudno jest odróżnić objawy depresji od tzw. baby blues. To zjawisko oznacza zaburzenie nastroju o łagodnym charakterze, które trwa nie dłużej niż 12 dni i jest bardzo powszechne (wg szacunków występuje u 50 – 80% matek). Tymczasem depresja poporodowa to poważne zaburzenie psychiczne wymagające leczenia u specjalisty.
Jak wygląda test EPDS?
Kwestionariusz badania zawiera 10 krótkich, zamkniętych pytań dotyczących samopoczucia osoby badanej w ciągu 7 ostatnich dni. Pytania odnoszą się m.in. do: zdolności do odczuwania radości, poczucia winy, odczuwania nieuzasadnionego lęku i niepokoju, płaczliwości, problemów ze snem, myśli o zrobieniu sobie krzywdy.
Do każdego pytania przypisane są 4 możliwe odpowiedzi, które wskazują na stopień nasilenia się danego objawu, mianowicie: tak, przez większość czasu (3 pkt); tak czasami (2 pkt); rzadko (1 pkt); nie, wcale nie (0 pkt).
Punktacja EPDS i interpretacja wyniku
Jak widać, za każdą odpowiedź udzieloną w teście przyznawana jest określona liczba punktów (od 0 do 3), tak więc suma punktów może wynosić od 0 do 30. Im wyższy wynik w tym teście, tym większe jest nasilenie objawów depresyjnych.
Interpretacja wyników wygląda następująco:
- 0 – 9 pkt – niskie ryzyko wystąpienia depresji – brak istotnych objawów,
- 10 – 12 pkt – średnie ryzyko wystąpienia depresji poporodowej – możliwe trudności emocjonalne badanej osoby,
- 13 – 30 pkt – wysokie ryzyko wystąpienia depresji poporodowej – konieczna jest konsultacja ze specjalistą.
Szczególną uwagę zwraca się na odpowiedź na ostatnie pytanie testu, czyli to dotyczące myśli samobójczych. Nawet w sytuacji, gdy ogólny wynik testu jest niski, ale za to pytanie badana osoba otrzymała co najmniej 1 pkt, konieczna jest interwencja specjalisty.
Uwaga na pytanie nr 10 dotyczące myśli samobójczych:
Każda odpowiedź punktowana (1-3 pkt) wymaga natychmiastowej konsultacji i oceny bezpieczeństwa kobiety oraz dziecka.
Kwestionariusz EPDS
Poniżej znajduje się pełna oficjalna Edynburska Skala Depresji Poporodowej w polskiej wersji językowej. Wypełnienie testu polega na zaznaczeniu 1 odpowiedzi w każdym z 10 pytań – należy wybrać tę odpowiedź, która najlepiej odzwierciedla częstotliwość danego stanu w ciągu ostatnich 7 dni:
- Byłam zdolna do radości i dostrzegania radosnych stron życia
- tak często jak zazwyczaj (0 pkt)
- trochę rzadziej niż zwykle (1 pkt)
- zdecydowanie rzadziej niż zwykle (2 pkt)
- zupełnie nie byłam zdolna do radości (3 pkt)
- Patrzyłam w przyszłość z nadzieją
- tak jak zawsze (0 pkt)
- rzadziej niż zawsze (1 punkt)
- zdecydowanie rzadziej niż zwykle (2 punkty)
- nie potrafiłam patrzeć w przyszłość z nadzieją (3 punkty)
- Obwiniałam się niepotrzebnie, gdy coś mi się nie udawało
- tak w większości przypadków (3 punkty)
- tak, czasami (2 punkty)
- rzadko (1 punkt)
- wcale (0 pkt)
- Bez istotnej przyczyny odczuwałam lęk i niepokoiłam się
- zupełnie nie (0 pkt)
- raczej nie (1 punkt)
- czasami (2 punkty)
- tak, bardzo często (3 punkty)
- Czułam się przestraszona i wpadałam w panikę bez większych powodów
- tak, często (3 punkty)
- czasami (2 punkty)
- nie, raczej nie (1 punkt)
- nie, nigdy (0 pkt)
- Wydarzenia przerastały mnie
- tak, prawie wcale nie dawałam sobie rady (3 punkty)
- czasami nie radziłam sobie tak dobrze jak zwykle (2 punkty)
- przez większość czasu radziłam sobie dobrze (1 punkt)
- radziłam sobie tak dobrze jak zwykle (0 pkt)
- Czułam się tak nieszczęśliwa, że nie mogłam spać w nocy
- tak, przez większość czasu (3 punkty)
- tak czasami (2 punkty)
- rzadko (1 punkt)
- nie, wcale nie (0 pkt)
- Czułam się samotna i nieszczęśliwa
- tak, przez większość czasu (3 punkty)
- tak, dość często (2 punkty)
- niezbyt często (1 punkt)
- nie, wcale nie (0 pkt)
- Czułam się tak nieszczęśliwa, że płakałam
- tak, przez większość czasu (3 punkty)
- tak, dość często (2 punkty)
- tylko sporadycznie (1 punkt)
- nie, wcale nie (0 pkt)
- Zdarzało się, że myślałam o zrobieniu sobie krzywdy
- tak, dość często (3 punkty)
- czasami (2 punkty)
- bardzo rzadko (1 punkt)
- nigdy (0 pkt)
Jeśli Twój wynik jest niepokojący, skonsultuj się ze specjalistą – tu lista punktów, w których znajdziesz pomoc.
Depresję poporodową można i należy leczyć!
Listę wartościowych książek dotyczących depresji, znajdziesz tutaj.