Depresja młodzieńcza

Depresja kojarzy się najczęściej z problemem dotykającym osób dorosłych. Jednak w ostatnich latach wzrasta świadomość, że zaburzenie to występuje też u młodzieży, a nawet u małych dzieci. Na czym polega depresja młodzieńcza, jak ją rozpoznać i gdzie szukać pomocy?

Depresja młodzieńcza – czym jest i kogo dotyczy?

Depresja młodzieńcza określana jest jako poważne zaburzenie psychiczne, które występuje zarówno u nastolatków, jak i u młodszych dzieci (nawet kilkuletnich!). Z medycznego punktu widzenia należy ona do zaburzeń nastroju (czyli zaburzeń afektywnych). Choroba ta polega na długotrwałym obniżeniu nastroju (minimum 2-tygodniowym), któremu towarzyszy szereg objawów psychofizycznych i wyraźne pogorszenie funkcjonowania dziecka w szkole i w domu. Trzeba więc podkreślić, że depresja u młodzieży i dzieci to nie chwilowy smutek czy naturalna reakcja na trudne wydarzenie, a cały zespół objawów występujących w różnych obszarach życia młodego człowieka.

Depresja młodzieńcza to zespół objawów związanych z długotrwałym obniżeniem nastroju u osób nastoletnich lub dzieci. Obejmują one sferę emocjonalną, behawioralną i poznawczą, a nierzadko także objawy somatyczne.

Jako pojęcie medyczne termin ten jest dość młody (po raz pierwszy użyto go w 1966 r.), a objawy depresji u młodzieży długo były bagatelizowane – traktowano je jako „trudny wiek”, bunt czy przejściowe wahania nastroju. Trudno się temu dziwić. U nastolatków objawy depresji nakładają się bowiem na zmiany specyficzne dla okresu dojrzewania, a u młodszych dzieci także bywają tłumaczone zmianami wynikającymi z naturalnych etapów rozwoju. Ponadto symptomy depresji u osób małoletnich są często mniej typowe i bardziej zmienne niż u dorosłych. Wszystko to powoduje, że depresja młodzieńcza jest zazwyczaj trudniejsza do rozpoznania niż ta występująca u osób w pełni dojrzałych. W efekcie zaburzenie to jest często rozpoznawane dość późno lub w ogóle, co oczywiście niesie konsekwencje „tu i teraz”, ale też zwiększa ryzyko nasilenia się problemu w dorosłym życiu.

Depresja u dzieci i młodzieży – statystyki

Badania prowadzone w ostatnich latach wykazują, że depresja młodzieńcza to jeden z najbardziej powszechnych problemów zdrowia psychicznego wśród dzieci i młodzieży –także w Polsce. Według dostępnych danych kliniczna depresja dotyczy około 1 – 2% dzieci w wieku wczesnoszkolnym, ale wraz z wiekiem zjawisko to się nasila. Jeśli chodzi o młodzież, szacunki są dość rozbieżne – najczęściej mowa jest o około 10% populacji, choć według niektórych badań epizod depresyjny wystąpił choć raz nawet u 20% osób przed ukończeniem 18 r.ż. Liczby te mogą nie odzwierciedlać skali zjawiska, gdyż wiele młodszych osób z zaburzeniami depresyjnymi w ogóle nie trafia do specjalisty.

Warto dodać, że depresja młodzieńcza znacznie częściej diagnozowana jest u dziewcząt (głównie w wieku 13-17 lat). Po części wynika to jednak z faktu, że chłopcy mają większą tendencję do maskowania swoich problemów (np. przez zachowania agresywne czy stosowanie używek), więc depresja w ich przypadku częściej pozostaje niezdiagnozowana.

Bardzo charakterystyczne jest natomiast, że depresja u młodzieży i dzieci wyjątkowo często współwystępuje z innymi zaburzeniami psychicznymi. Tu również nie dysponujemy twardymi liczbami, ale według różnych szacunków od 30 do 70% młodych osób z depresją wykazuje zaburzenia lękowe, a to dodatkowo utrudnia prawidłowe rozpoznanie i leczenie samej depresji.

Na koniec tej części szczególnie niepokojące statystyki, czyli dane dotyczące zachowań samobójczych, które są silnie związane z zaburzeniami nastroju. Niestety w ostatnich latach mamy do czynienia z wyraźnym wzrostem liczby prób samobójczych wśród dzieci i nastolatków w Polsce (około 2 tys. prób w skali roku). Aż 90% osób małoletnich, które targnęły się na swoje życie, ma zaburzenia psychiczne, z czego mniej więcej połowa boryka się z depresją.

Wnioski: Depresja u dzieci i młodzieży to w Polsce problem powszechny, narastający oraz nadal niedostatecznie i zbyt późno rozpoznawany. Skala zjawiska i jego ewentualne następstwa dowodzą, jak ważne jest zwracanie uwagi na wczesne objawy depresji i udzielanie specjalistycznej pomocy.

Objawy depresji młodzieńczej

Depresja młodzieńcza często przejawia się inaczej niż depresja u osób dorosłych. Jak już wspomniano, trudniej tu o jednoznaczną diagnozę, gdyż u dzieci i nastolatków symptomy zaburzenia nastroju nakładają się na naturalne zmiany związane z rozwojem i dojrzewaniem. Pomimo to, można wyróżnić kilka grup objawów, które dość powszechnie towarzyszą tej chorobie.

Typowe objawy emocjonalne i psychiczne

Po pierwsze depresja u młodzieży i dzieci może przejawiać się poprzez symptomy podobne do tych obserwowanych u dorosłych. Trzeba jednak zauważyć, że sposób ich ekspresji może być odmienny. Chodzi tu o takie objawy jak:

• długotrwały smutek, przygnębienie, obniżony nastrój,
• brak zdolności do odczuwania radości, apatia,
• poczucie bezradności, beznadziei, braku sensu życia, postrzeganie wszystkiego w „czarnych barwach”,
• obniżone poczucie własnej wartości, nadmierna samokrytyka, poczucie winy,
• nawracające myśli o śmierci, a nawet myśli samobójcze.

Drażliwość, złość i nagła zmiana zachowania

Charakterystycznym objawem depresji u młodzieży jest stan ciągłego podrażnienia i złości, który często zdecydowanie dominuje nad smutkiem, apatią itp. Nastolatek cierpiący na zaburzenie nastroju może być nieustannie poirytowany, a nawet agresywny, co oczywiście nagminnie interpretowane jest jako bunt okresu dojrzewania. W ramach tej grupy objawów wyróżnić można:

• kłótliwość, impulsywność, arogancję,
• zachowania agresywne, ale też autoagresywne (np. samookaleczanie się),
• nieprzestrzeganie zasad (co rodzi konflikty z rodzicami i nauczycielami),
• izolowanie się od rodziny i rówieśników,
• nagłe i wyraźne zmiany w zachowaniu.

Warto podkreślić, że to właśnie objawy z tej grupy są często pierwszym sygnałem rozwijającej się depresji młodzieńczej – zwłaszcza jeśli wcześniej dziecko było dość stabilne emocjonalnie.

Wycofanie społeczne i trudności w relacjach

Depresja u dzieci i młodzieży często skutkuje wycofaniem się z kontaktów społecznych. Problemy w relacjach z dorosłymi (rodzice, dziadkowie, nauczyciele) to jedno, ale kluczowe są trudności w funkcjonowaniu wśród rówieśników. Osoba cierpiąca na zaburzenia depresyjne zaczyna ograniczać spotkania i kontakty z rówieśnikami, rezygnuje też z różnych aktywności grupowych (np. treningów sportowych po szkole), które wcześniej sprawiały jej przyjemność.

Najczęstsze objawy w tym kontekście to:

• zaprzestanie spotkań ze znajomymi,
• ograniczanie wychodzenia z domu (często izolowanie się w swoim pokoju),
• poczucie osamotnienia, braku przynależności, przekonanie o byciu nieakceptowanym czy odrzuconym.

Pogorszenie funkcjonowania w szkole

Kolejny obszar, na którym odbija się depresja młodzieńcza, to funkcjonowanie dziecka w szkole. Zarówno u nastolatków, jak i u młodszych dzieci mogą pojawić się:

• trudności z koncentracją uwagi i zapamiętywaniem,
• spadek motywacji do nauki,
• pogorszenie ocen,
• wagary i unikanie szkoły,
• poczucie przeciążenia obowiązkami szkolnymi.

Wagary interpretowane są zwyczajowo jako przejaw młodzieńczego buntu, ale osoby z depresją mogą opuszczać lekcje, by unikać porażek, stresu i kontaktów społecznych.

Objawy poznawcze

Depresja u młodzieży i dzieci rzutuje też na sposób myślenia. Małoletnie osoby dotknięte tym zaburzeniem przejawiają wyraźnie pesymistyczne postrzeganie siebie i całego świata. Typowe są:

• skupianie się na tym, co negatywne i niedostrzeganie pozytywnych aspektów,
• myślenie katastroficzne, na co składa się wyolbrzymianie problemu i poczucie bezradności w danej sytuacji,
• skrajnie zaniżona samoocena i poczucie braku sprawstwa,
• trudności w podejmowaniu decyzji (tzw. paraliż decyzyjny).

Objawy somatyczne, zaburzenia snu i apetytu

Depresja u dzieci i młodzieży często wykracza poza aspekty psychiczne, poznawcze i behawioralne. Dochodzą tu także symptomy somatyczne, czyli fizyczne dolegliwości młodego człowieka nieposiadające określonej przyczyny medycznej. Najczęściej pojawiają się:

• bóle brzucha i/lub nudności,
• bóle głowy,
• ogólne uczucie zmęczenia i braku energii,
• zaburzenia snu – trudności z zasypianiem, wczesne wybudzanie się, nadmierna senność, zaburzenia rytmu dobowego (charakterystyczne jest gorsze samopoczucie rano),
• zaburzenia apetytu – jest on mocno obniżony lub, przeciwnie, pojawiają się napady niekontrolowanego jedzenia (co wiąże się ze zmianami masy ciała).

Młodsze dzieci zazwyczaj nie potrafią wyrazić słowami, co czują.
Depresja młodzieńcza często objawia się u nich poprzez zwiększoną płaczliwość, drażliwość czy wycofanie.

Przyczyny i czynniki ryzyka depresji młodzieńczej

Depresja u młodzieży czy dzieci to złożona choroba, a do jej wystąpienia przyczynia się wiele czynników (biologicznych, psychologicznych, środowiskowych).

Czynniki biologiczne

Depresja jest zaburzeniem, do którego można mieć predyspozycje genetyczne. Zgodnie z różnymi badaniami 20 – 50% osób małoletnich z zaburzeniami nastroju ma choć jednego rodzica, który borykał się z depresją lub miał inne problemy psychiczne. Jednak eksperci są zgodni, że czynnik genetyczny nie jest wystarczający – zawsze musi towarzyszyć mu jakiś dodatkowy bodziec (np. problemy w rodzinie czy środowisku rówieśniczym).

Poza czynnikami genetycznymi znaczenie mogą mieć także procesy biologiczne zachodzące w mózgu. Nie wchodząc w szczegóły, chodzi tu o zaburzenia funkcjonowania neuroprzekaźników, które regulują sferę emocji, nastroju, motywacji itp. W pierwszych kilkunastu latach życia człowieka mózg rozwija się bardzo intensywnie i w przypadku, gdy dzieje się to w niesprzyjających okolicznościach (np. trauma, długotrwały stres), jego rozwój może zostać zaburzony. A to sprzyja wystąpieniu epizodów depresyjnych.

Czynniki psychologiczne

Wystąpieniu depresji u dzieci i młodzieży mogą też sprzyjać indywidualne cechy osobowości. Kluczowe czynniki zwiększające ryzyko to:

• nadwrażliwość emocjonalna,
• niska samoocena,
• podwyższony poziom lęku,
• skłonność do perfekcjonizmu i nadmiernej samokrytyki,
• trudności w wyrażaniu emocji i ich tłumienie,
• nieumiejętność radzenia sobie ze stresem.

Takie nadwrażliwe dzieci często z natury mają tendencję do negatywnego interpretowania rzeczywistości, obwiniają siebie za niepowodzenia itp., a to sprzyja utrwalaniu obniżonego nastroju.

Środowisko rodzinne

Rodzina, która nie stwarza dziecku odpowiedniego środowiska do rozwoju, to bardzo silny czynnik ryzyka wystąpienia u niego zaburzeń depresyjnych. Dotyczy to nie tylko rodzin z jawnymi problemami, takimi jak przemoc czy alkoholizm, ale także tych, które wydają się funkcjonować prawidłowo, jednak nie zapewniają dziecku bliskości, zainteresowania i wsparcia.

Do istotnych czynników ryzyka należą m.in.:

• konflikty między rodzicami (opiekunami),
• chłód emocjonalny ze strony rodziców,
• autorytarny styl wychowania i stosowanie kar,
• zaniedbanie wychowania dziecka,
• nadmierny krytycyzm wobec dziecka,
• nadmierna kontrola,
• przemoc psychiczna, fizyczna lub seksualna w rodzinie,
• nałóg rodzica (np. od alkoholu, substancji psychoaktywnych),
• trudna sytuacja materialna rodziny.

Opisane warunki powodują długotrwały stres i narażają dziecko na nieustanne przeżywanie negatywnych emocji, co zwiększa ryzyko rozwoju depresji.

Depresja młodzieńcza częściej występuje u dzieci, które dorastają bez poczucia bezpieczeństwa, emocjonalnej bliskości i realnego wsparcia ze strony najbliższych.

Środowisko rówieśnicze

Relacje z rówieśnikami w okresie dorastania nabierają szczególnego znaczenia. Jeśli młody człowiek czuje się nieakceptowany, odrzucony, „inny”, to bardzo często wpływa to na jego samoocenę i może przyczyniać się do wystąpienia depresji młodzieńczej.

Do częstych stresorów należą:

• trudności w nawiązywaniu relacji,
• konflikty z rówieśnikami,
• doświadczenie przemocy rówieśniczej, w tym cyberprzemocy,
• presja porównywania się z innymi (którą nasilają media społecznościowe).

Poczucie samotności i wykluczenia społecznego może prowadzić do stopniowego wycofywania się z relacji, co zarówno wynika z depresji, jak i ją pogłębia. Mamy tu więc do czynienia z klasycznym błędnym kołem.

Trudne wydarzenia

Trzeba też pamiętać, że depresja u dzieci i młodzieży często rozwija się w odpowiedzi na trudne wydarzenia życiowe – zarówno te nagłe i jednorazowe, jak i długotrwałe. Może to być np. śmierć bliskiej osoby, rozwód rodziców, poważna choroba/wypadek kogoś bliskiego czy samego dziecka, ale też przeprowadzka, zmiana szkoły czy permanentne przeciążenie wymaganiami i presją odnoszenia sukcesów.

Jak rozpoznać depresję młodzieńczą?

Jak już wiemy, rozpoznanie depresji u dzieci i młodzieży nie jest łatwe. Po pierwsze, jej objawy są podobne do naturalnych zmian towarzyszących dojrzewaniu i dorastaniu, po drugie – jej przebieg często jest nietypowy. Dlatego nietrudno tu o błędną diagnozę.

Na co zwrócić uwagę?

Kluczowe jest dostrzeżenie zmian w zachowaniu czy funkcjonowaniu osoby małoletniej, które:

• utrzymują się od dłuższego czasu (co najmniej kilka tygodni),
• nie są reakcją na krótkotrwały stres,
• obejmuje więcej niż jedną sferę życia (np. dom i szkołę).

Niepokojących objawów jest oczywiście bardzo dużo – szeroko omówiliśmy je w poprzednim punkcie. Jednak analizując to, co się dzieje z dzieckiem, warto nie tyle wyłapywać  pojedyncze zachowania mogące być objawem depresji, co skupiać się na zmianach w porównaniu do wcześniejszego funkcjonowania dziecka.

O depresji młodzieńczej nie świadczy występowanie pojedynczego objawu, a całego wzorca zmian (zestawu objawów), który jest długotrwały i znaczący dla funkcjonowania dziecka.

W prawidłowym rozpoznaniu depresji u dzieci i młodzieży przydatny jest też test Kutchera. Oczywiście nie zastąpi on diagnozy specjalisty, ale będzie pomocnym narzędziem do wstępnej oceny objawów depresyjnych młodego człowieka. Kwestionariusz bez problemu znajdziesz w Internecie.

Depresja a „trudny wiek” – jak je odróżnić?

Kiedy dziecko wchodzi w okres dojrzewania i rozpoczyna się „burza hormonów”, normalną rzeczą jest np. huśtawka nastrojów, wybuchowość, nadmierny krytycyzm itd. Jak w takim razie odróżnić te „zdrowe” zmiany od tych, które są symptomami rozwijającej się depresji młodzieńczej? Kluczowe jest nasilenie, czas trwania i konsekwencje objawów.

Przede wszystkim w depresji obniżony nastrój lub drażliwość są niemal stałe, podczas gdy dojrzewanie oznacza ogromną zmienność emocjonalną. Raz dziecko jest w euforii, po czym wpada w czarną rozpacz, ale niebawem jego nastrój znów się zmienia – to prawdziwy uczuciowy rollercoaster. Tymczasem depresja młodzieńcza nie odpuszcza, problem się wzmaga, a dziecko stopniowo traci zdolność do normalnego funkcjonowania w różnych obszarach – w rodzinie, w grupie rówieśniczej, w dziedzinie nauki, samooceny itd.

Co zrobić, gdy podejrzewasz depresję u dziecka?

Kiedy zachowanie i stan emocjonalny nastolatka czy młodszego dziecka stają się niepokojące, dorośli często nie wiedzą, jak na nie reagować. Nierzadko ich reakcje zamiast pomagać, pogłębiają problem. Tymczasem jeszcze zanim dojdzie do fachowej diagnozy, postępowanie rodziców ma duże znaczenie dla dalszego rozwoju sytuacji.

Jak rozmawiać i postępować z dzieckiem?

Podstawą jest uważna, spokojna obserwacja oraz gotowość do rozmowy. Rodzic powinien starać się stworzyć dziecku przestrzeń do mówienia o swoich emocjach i trudnościach bez wywierania nacisku, oceniania, przerywania i doradzania. Nie chodzi o to, by „tu i teraz” rozwiązać konkretne problemy, ale przede wszystkim by być z dzieckiem, dawać mu uwagę i wspierać je. W rzeczywistości często jest tak, że nie chce ono rozmawiać, ale stały sygnał ze strony rodzica, że jest gotowy, by wysłuchać dziecko, daje mu tak niezbędne poczucie bezpieczeństwa.

Kluczowe jest również unikanie bagatelizowania problemów. Jeśli młody człowiek opowiada Ci o swoich problemach, a Ty pocieszasz go frazami typu „to minie”, „wszyscy tak mają”, „nie masz przecież najgorzej”, „weź się w garść” itp., możesz spodziewać się odwrotnego efektu. Takie reakcje mogą jedynie wzmacniać poczucie niezrozumienia i izolacji dziecka, gdyż tak naprawdę ignorują jego potrzeby emocjonalne.

Ponadto, jeśli dziecko przeżywa trudny okres, tym bardziej należy zadbać o jego dobrostan – odpowiednią ilość snu czy regularne i pełnowartościowe posiłki. Być może warto przynajmniej tymczasowo ograniczyć presję szkolną czy dodatkowe obowiązki? Natomiast na pewno trzeba uważnie obserwować, czy objawy utrzymują się lub nasilają. Jeśli zachowanie nastolatka czy młodszego dziecka budzi niepokój, a wsparcie z naszej strony nie przynosi efektu, konieczna jest konsultacja ze specjalistą.

Kiedy trzeba działać?

Rodzice często odwlekają moment udania się do specjalisty, za czym stoi szereg przyczyn (np. obawa przed gwałtowną reakcją dziecka, podejrzenie, że jest się nadgorliwym rodzicem, nadzieja, że problem sam się rozwiąże itd.). Jednak są takie sytuacje, w których absolutnie nie należy czekać.

Chodzi tu o przypadki, gdy dziecko:

• mówi, że życie nie ma sensu, że nie chce mu się żyć,
• interesuje się śmiercią i sposobami na to, by umrzeć,
• przejawia zachowania autoagresywne (np. samookaleczenia),
• mówi o chęci popełnienia samobójstwa albo w inny sposób przejawia takie zamiary lub już podjęło próbę samobójczą,
• objawy szybko się nasilają i dezorganizują jego codzienne funkcjonowanie.

W takich sytuacjach konieczna jest szybka pomoc psychologa lub psychiatry dzieci i młodzieży. W skrajnych przypadkach dla dobra dziecka niezbędna może być nawet natychmiastowa hospitalizacja.

Jeśli dostrzeżesz sygnały, które mogą wskazywać na wysokie ryzyko samobójcze, nie zwlekaj!
Zwróć się o pomoc do specjalisty – psychologa lub psychiatry dzieci i młodzieży.

Depresja młodzieńcza – kto i jak dokonuje diagnozy?

W sytuacji, gdy pojawiają się podejrzenia depresji młodzieńczej, czas odgrywa nieprzecenioną rolę. Im wcześniej dziecko otrzyma fachowe wsparcie, tym większe szanse na skuteczność leczenia i niższe prawdopodobieństwo nawrotów choroby.

Kto diagnozuje depresję młodzieńczą?

Pierwsze kroki warto skierować do psychologa pracującego z dziećmi i młodzieżą, który przeprowadzi odpowiednie badania i dokona wstępnej oceny stanu psychicznego młodego pacjenta. Taka konsultacja psychologiczna pozwala odróżnić depresję np. od kryzysu rozwojowego, ocenić nasilenie objawów, zrozumieć, z czego wynikają trudności dziecka itp.

Warto zaznaczyć, że diagnozę medyczną może w Polsce postawić jedynie lekarz psychiatra, aczkolwiek nie jest ona niezbędna do rozpoczęcia psychoterapii. Jednak w cięższych przypadkach psycholog kieruje dziecko na konsultację właśnie z psychiatrą dzieci i młodzieży. Tylko on może bowiem przepisać leczenie farmakologiczne, czyli leki antydepresyjne, które są niezbędne w przypadku silnych objawów (np. ryzyka popełnienia samobójstwa) lub zbyt małej skuteczności psychoterapii.

Jak wygląda diagnoza depresji młodzieńczej?

W procesie diagnozowania problemu specjalista opiera się na dokumentacji medycznej oraz informacjach pozyskanych od dziecka / nastolatka i jego opiekunów, a czasem też dodatkowych danych, np. opinii ze szkoły. Podstawą jest szczegółowy wywiad dotyczący m.in. objawów, czasu ich trwania i nasilenia, sytuacji rodzinnej i szkolnej, historii zaburzeń psychicznych w rodzinie, ryzyka samobójczego, stosowania używek itp. Psycholog lub psychiatra przeprowadza też obserwację stanu psychicznego dziecka (język ciała, kontakt wzrokowy, nastrój itd.). Podczas diagnostyki stosowane są rozmaite narzędzia, takie jak Inwentarz depresji dziecięcej (CDI), Kwestionariusz Becka dla Dzieci czy wspomniana już Skala Kutchera dla Nastolatków (KADS).

Psycholog lub psychiatra dzieci i młodzieży przyjmuje bez skierowania! Wystarczy umówić się na wizytę.

Depresja młodzieńcza – metody leczenia

Leczenie depresji młodzieńczej to niełatwy, długotrwały proces. Trzeba pamiętać, że aby był skuteczny, konieczne jest nie tylko wsparcie specjalisty, ale, co nie mniej ważne, otoczenia dziecka, zwłaszcza najbliższych mu osób.

Psychoterapia

Podstawowym sposobem na przywrócenie zdrowia młodych osób jest wdrożenie psychoterapii. Wyróżnia się 3 rodzaje takiego leczenia:

• Psychoterapia indywidualna – dziecko odbywa spotkania z psychoterapeutą sam na sam. Celem takich konsultacji jest, by pacjent lepiej rozumiał swoje emocje, myśli i problemy. Z drugiej strony chodzi o nabycie umiejętności radzenia sobie z trudnymi uczuciami, odbudowanie poczucia własnej wartości i sprawczości oraz nauczenie się zdrowych sposobów funkcjonowania.
• Psychoterapia grupowa – w spotkaniach udział bierze kilka osób (rówieśników), które borykają się z podobnymi problemami. Cele terapii grupowej są zbieżne z tymi z terapii indywidualnej, ale dochodzi tu jeszcze obszar umiejętności społecznych w grupie rówieśniczej. Dzięki takim zajęciom młody człowiek ma możliwość praktycznej nauki komunikacji i budowania relacji z innymi osobami w podobnym wieku.
• Psychoterapia rodzinna – w tej formule pacjentem jest nie tylko osoba z depresją, ale i jej bliscy (przede wszystkim rodzice). Rodzina jest bowiem dla dziecka głównym systemem odniesienia, a wszelkie dysfunkcje środowiska rodzinnego nie tylko zwiększają ryzyko wystąpienie depresji, ale też sprzyjają jej utrzymywaniu się. Celem terapii jest poprawa komunikacji i zmiana wzorców relacji, by rodzina stała się bezpiecznym fundamentem i wsparciem w procesie zdrowienia dziecka.

Leczenie farmakologiczne

W części przypadków psychoterapia to za mało i leczenie musi objąć także wdrożenie leków antydepresyjnych. Na pewno wskazaniem są myśli czy plany samobójcze – w takim przypadku leki są sposobem na to, by zapewnić pacjentowi bezpieczeństwo. Psychiatra rozważa włączenie farmakoterapii także wtedy, gdy depresja młodzieńcza mocno zaburza funkcjonowanie danej osoby, czyli powoduje np., że nie jest ona w stanie chodzić do szkoły, jeść czy dbać o higienę. Podobnie, gdy zaburzenie wywołuje silne objawy „cielesne”, takie jak mocne bóle (wynikające z napięcia), bezsenność czy całkowity brak energii. Ponadto specjalista może włączyć leki wtedy, gdy sama psychoterapia nie daje spodziewanych efektów – z zastrzeżeniem, że trwa ona kilka miesięcy.

Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że leki antydepresyjne nie uzależniają, jednak przez cały czas leczenia muszą być stosowane pod stałą kontrolą psychiatry. Warto też mieć świadomość, że leki i terapia odpowiadają za nieco inne obszary. Zadaniem antydepresantów jest poprawa biochemii mózgu, co przekłada się na osłabienie objawów depresji i umożliwia codzienne funkcjonowanie dziecka. Jednak to dopiero psychoterapia pomaga zrozumieć i następnie zmienić zakorzenione sposoby myślenia, reagowania i radzenia sobie z emocjami. Jest to niezbędne, by móc mówić o pełnym powrocie do zdrowia.

Leki antydepresyjne nie powinny być jedyną formą leczenia – zawsze powinna im towarzyszyć psychoterapia.

SOS depresja! Gdzie szukać natychmiastowego wsparcia?

Pamiętaj, że istnieje możliwość uzyskania bezpłatnej pomocy przez telefon zaufania. Z linii wsparcia można korzystać nie tylko w przypadku nagłych sytuacji kryzysowych, ale także wtedy, gdy potrzebne jest ogólne wsparcie specjalisty czy wskazówki co do dalszego postępowania. Z takiej formy pomocy mogą korzystać dzieci i młodzież, a w przypadku części numerów także ich opiekunowie. Przykładowe numery pomocy kryzysowej:

• 116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (24/7) prowadzony przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę. Na stronie internetowej tego telefonu wsparcia znajduje się też czat na żywo, za pomocą którego można porozmawiać z psychologiem.
• 800 12 12 12 – Dziecięcy Ogólnopolski Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka (24/7). Przeznaczony dla dzieci, młodzieży oraz dorosłych, którzy chcą zgłosić problemy dziecka. Na stronie także dostępny jest czat online.
• 22 484 88 04 – Telefon Zaufania Młodych Fundacji ITAKA (codziennie w godz. 13:00 – 20:00).
• 800 119 119 – Bezpłatny Telefon i Czat Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (codziennie w godz. 14:00 – 22:00). Na stronie dostępny jest czat.
• 22 594 91 00 – Antydepresyjny Telefon Forum Przeciw Depresji (w czwartki 17.00 – 19.00). Konsultantem jest lekarz specjalista – psychiatra.
• 112 – w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia.

Z telefonu zaufania można skorzystać bez zgody rodzica. Rozmowa jest w pełni anonimowa. Nie zastąpi ona wizyty u specjalisty, jednak może być pierwszym krokiem do rozpoczęcia leczenia i wyzdrowienia dziecka.