Depresja to powszechny problem zdrowotny, ale łatwo można ją pomylić z innymi chorobami. Istnieją jednak narzędzia, które pozwalają szybko sprawdzić, czy dane objawy mogą być symptomami zaburzeń depresyjnych. W przypadku dorosłych osób najprościej jest wykonać krótki test PHQ-9.
Spis treści
PHQ-9 – co to za test?
PHQ-9 (skrót od Patient Health Questionnaire-9) to kwestionariusz samooceny, który wykorzystywany jest do oceny objawów depresji i ich nasilenia. Jest to narzędzie przesiewowe, co oznacza, że używane jest głównie do wstępnego wykrywania problemu i określenia jego skali u osób, które nie zostały jeszcze zdiagnozowane.
Wypełnienie kwestionariusza jest łatwe i zajmuje niewiele czasu (średnio 2-5 minut), gdyż zawiera tylko 9 krótkich pytań zamkniętych. To przekłada się na powszechność jego wykorzystania w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej, psychiatrii czy w badaniach naukowych. Ponadto bardzo często stosowany jest na potrzeby samodzielnej, wstępnej oceny objawów przez samych pacjentów.
Warto podkreślić, że kwestionariusz zdrowia pacjenta PHQ-9 cechuje się wysoką zdolnością do prawidłowego wykrywania osób, które faktycznie mają dużą depresję (88%). Jednocześnie występuje tu niskie ryzyko wyników fałszywie dodatnich.
Do czego służy test PHQ-9?
PHQ-9 to narzędzie przesiewowe, więc jego zadaniem jest wyłapywanie osób „z grupy ryzyka”, a nie stawianie ostatecznej diagnozy. Przy jego pomocy można:
- wykryć objawy depresyjne,
- ocenić ich nasilenie,
- ocenić zmiany nasilenia objawów (w trakcie leczenia).
Wynik testu nie oznacza postawiania diagnozy!
To tylko wskazówka, co do tego, czy konieczna jest dalsza diagnostyka w kierunku zaburzeń depresyjnych.
Dla kogo przeznaczony jest PHQ-9?
Kwestionariusz PHQ-9 opracowany został głównie dla osób dorosłych (od 18 r.ż.), u których występuje podejrzenie depresji. Standardowy test PHQ-9 nie jest natomiast zalecanym narzędziem w przypadku podejrzenia depresji u dzieci czy nastolatków poniżej 18 lat.
Istnieje jednak specjalna wersja omawianego narzędzia, czyli PHQ-A (PHQ-Adolescent). Zawiera ona także 9 pytań, ale dostosowanych do doświadczeń osób małoletnich. Są tu więc np. odniesienia do szkoły czy uwzględnienie perspektywy rodzinnej w pytaniach o samoocenę. Poza tym na potrzeby badania objawów depresyjnych u dzieci i młodzieży stosowane są inne narzędzia, np. test Kutchera.
Jakie pytania zawiera test PHQ-9?
Kwestionariusz zdrowia pacjenta PHQ-9 zawiera pytania odnoszące się do 9 kryteriów diagnostycznych depresji (takich jak np. uczucie smutku, niewielkie zainteresowanie / brak przyjemności z wykonywanych czynności, problemy ze snem). Innymi słowy, test dotyczy samopoczucia i funkcjonowania danej osoby w ostatnim czasie.
Zadaniem badanego jest subiektywne, ale jak najrzetelniejsze ocenienie, jak często występował u niego dany objaw w ciągu ostatnich 2 tygodni. Wśród odpowiedzi za każdym razem są 4 opcje: zupełny brak danego objawu, kilka dni, ponad połowa dni, niemal codziennie.
Jak wygląda punktacja i interpretacja wyników PHQ-9?
Każda odpowiedź jest punktowana w skali od 0 do 3 punktów, w zależności od częstości występowania objawu: wcale (0 pkt), kilka dni (1 pkt), ponad połowa dni (2 pkt), niemal codziennie (3 pkt). Tym samym w teście można uzyskać od 0 do 27 punktów.
Suma uzyskanych punktów pozwala określić nasilenie objawów depresji:
- 0–4 pkt – brak lub minimalne objawy depresyjne,
- 5–9 pkt – łagodne objawy depresji,
- 10–14 pkt – umiarkowana depresja,
- 15–19 pkt – umiarkowanie ciężka depresja,
- 20–27 pkt – ciężka depresja.
Za klinicznie istotny uznawany jest wynik 10 punktów lub więcej. W takim przypadku zdecydowanie wskazana jest konsultacja ze specjalistą, który dokona pogłębionej diagnozy i w razie potrzeby wdroży odpowiednie leczenie depresji.
Pytanie o myśli samobójcze
Ostatnie pytanie testu PHQ-9 dotyczy częstotliwości występowania u badanego myśli o śmierci lub chęci skrzywdzenia siebie. Jest to pytanie przesiewowe dotyczące ryzyka samobójczego, więc odpowiedź na nie jest szczególnie ważna. Nawet jeśli całkowity wynik testu jest niski, uzyskanie więcej niż 0 punktów za odpowiedź na to pytanie (czyli każda odpowiedź inna niż „wcale”) nie może być bagatelizowane.
Uzyskanie 1 pkt lub więcej za odpowiedź na pytanie nr 9 to sygnał alarmowy – konieczna jest konsultacja ze specjalistą w celu oceny bezpieczeństwa pacjenta.
Jeśli podejrzewasz depresję, sprawdź telefony zaufania i listę placówek świadczących pomoc albo listę materiałów dotyczących tego zaburzenia psychicznego.
Kwestionariusz zdrowia pacjenta PHQ-9
Poniżej znajduje się polska wersja testu Patient Health Questionnaire-9.
Jak często w ciągu ostatnich 2 tygodni dokuczały Panu/Pani następujące problemy?
(Proszę zaznaczyć 1 odpowiedź dla każdego pytania)
- Niewielkie zainteresowanie lub odczuwanie przyjemności z wykonywania czynności
a) Wcale nie dokuczały b) Kilka dni c) Więcej niż połowę dni d) Niemal codziennie - Uczucie smutku, przygnębienia lub beznadziejności
a) Wcale nie dokuczały b) Kilka dni c) Więcej niż połowę dni d) Niemal codziennie - Kłopoty z zaśnięciem lub przerywany sen, albo zbyt długi sen
a) Wcale nie dokuczały b) Kilka dni c) Więcej niż połowę dni d) Niemal codziennie - Uczucie zmęczenia lub brak energii
a) Wcale nie dokuczały b) Kilka dni c) Więcej niż połowę dni d) Niemal codziennie - Brak apetytu lub przejadanie się
a) Wcale nie dokuczały b) Kilka dni c) Więcej niż połowę dni d) Niemal codziennie - Poczucie niezadowolenia z siebie — lub uczucie, że jest się do niczego, albo że zawiódł/zawiodła Pan/Pani siebie lub rodzinę
a) Wcale nie dokuczały b) Kilka dni c) Więcej niż połowę dni d) Niemal codziennie - Problemy ze skupieniem się na przykład przy czytaniu gazety lub oglądaniu telewizji
a) Wcale nie dokuczały b) Kilka dni c) Więcej niż połowę dni d) Niemal codziennie - Poruszanie się lub mówienie tak wolno, że inni mogliby to zauważyć? Albo wręcz przeciwnie — niemożność usiedzenia w miejscu lub podenerwowanie powodujące ruchliwość znacznie większą niż zwykle
a) Wcale nie dokuczały b) Kilka dni c) Więcej niż połowę dni d) Niemal codziennie - Myśli, że lepiej byłoby umrzeć, albo chęć zrobienia sobie jakiejś krzywdy
a) Wcale nie dokuczały b) Kilka dni c) Więcej niż połowę dni d) Niemal codziennie
Opracowanie PHQ-9: Dr Robert L. Spitzer, Dr Janet B.W. Williams, Dr Kurt Kroenke i współpracownicy z wykorzystaniem grantu oświatowego od firmy Pfizer Inc.