Izba Gospodarcza Producentów i Operatorów Urządzeń Rozrywkowych (IGPiOUR)

Izba Gospodarcza Producentów i Operatorów Urządzeń Rozrywkowych, w skrócie IGPiOUR, była ważną organizacją dla polskiego sektora gier i rozrywki. Przez około 20 lat aktywnie reprezentowała zrzeszonych przedsiębiorców z tej branży i uczestniczyła w pracach dotyczących zmiany prawa hazardowego w Polsce. Szczególnie mocno interesowały ją kwestie regulacji działalności automatów do gier.

Izba Gospodarcza Producentów i Operatorów Urządzeń Rozrywkowych – charakter organizacji

Izba Gospodarcza Producentów i Operatorów Urządzeń Rozrywkowych została założona w Warszawie w 1998 r. Do członków założycieli należeli: Iwo Bulski, Eugeniusz Wiecha, Stanisław Legierski, Jerzy Stańko oraz Piotr Kowalówka. Na pierwszego prezesa zarządu wybrany został Stanisław Matuszewski, który pełnił tę funkcję przez cały okres jej działania. Według relacji Bulskiego na początku w skład organizacji wchodziło 100 członków. Należeli do nich zarówno przedsiębiorcy zajmujący się grami hazardowymi, jak i rozrywką innego rodzaju, np. dostawcy, producenci czy operatorzy stołów bilardowych, urządzeń do darta, flipperów, szaf grających, karuzel itp. W 2001 r. organizacja stała się członkiem Krajowej Izby Gospodarczej.

Dla jasności dodajmy, że IGPiOUR nie była urzędem czy instytucją państwową i nie pełniła funkcji regulatora rynku. Była to branżowa izba gospodarcza, czyli organizacja samorządu gospodarczego. Jako swoje podstawowe zadanie Izba wskazywała „reprezentowanie i ochronę interesów gospodarczych zrzeszonych firm”, czyli przedsiębiorców z branży urządzeń rozrywkowych. W praktyce jej działalność często polegała na przedstawianiu władzom wspólnego stanowiska czy postulatów zrzeszonych przedsiębiorców, opiniowaniu przepisów dotyczących branży rozrywkowej (zwłaszcza tych, których przedmiotem był hazard, typu gry na automatach czy zakłady bukmacherskie), a nawet uczestniczeniu w pracach legislacyjnych.

Z czasem ten aspekt działalności IGPiOUR okazał się fundamentalny. Warto bowiem wiedzieć, że polski rynek urządzeń rozrywkowych na przełomie XX i XXI w. podlegał gwałtownym przemianom. Szczególnie palący problem stwarzały automaty do gry o niewielkie wygrane, których popularność i liczba błyskawicznie rosła, a jednocześnie ich działalność nie posiadała jednoznacznej, odrębnej regulacji prawnej. Kwestia ta stała się jednym z najważniejszych tematów w działalności Izby, ale nie jedynym. Poznajmy szczegóły.

IGPiOUR wobec sytuacji AONW w Polsce

Zjawisko niekontrolowanego rozwoju rynku automatów do gier było dość dobrze widoczne już w początkowym okresie działalności IGPiOUR. Jak relacjonował Iwo Bulski, z końcem lat 90. XX w. tradycyjne urządzenia o charakterze wyłącznie rozrywkowym (np. flippery czy gry wideo) zaczęły być wypierane przez maszyny służące do uprawiania hazardu: najpierw urządzenia typu pusher, a następnie automaty o niskich wygranych (tzw. AONW). Jednak za nagłą ekspansją automatów do gier kompletnie nie nadążało prawo.

Żeby była jasność, ogólnie automaty do gier były w pewien sposób ujęte w prawie. Już pod koniec lat 90. przepisy prawne określały, że gry na tzw. automatach losowych mogą być organizowane wyłącznie w kasynach i salonach gier (tu obowiązywał wymóg od 15 do 70 automatów na salon). W 2000 r. wprowadzono szerszą kategorię prawną „gier na automatach”, w których można było uzyskać wygrane pieniężne lub rzeczowe.

Jednocześnie rzeczywistość nie odpowiadała tym przepisom. W barach i innych lokalach pojawiało się mnóstwo urządzeń, które przedstawiano jako automaty rozrywkowe lub zręcznościowe – a nie losowe. Zdarzały się też inne nadużycia, np. same urządzenia nie wypłacały pieniędzy, ale wygraną odbierano u obsługi lokalu. Skala tego zjawiska nie jest udokumentowana. Prezes IGPiOUR, Stanisław Matuszewski szacował jednak, że przed 2003 r. mogło działać w Polsce około 15 tys. automatów funkcjonujących w dużej części w szarej strefie rynku.

IGPiOUR od samego początku zwracała dużą uwagę na ten proceder. Izba latami czynnie lobbowała na rzecz stworzenia ściśle określonych ram prawnych dla rynku automatów o niewielkich stawkach i wygranych, wysyłając pisma m.in. do Ministerstwa Finansów, Sejmu i poszczególnych ugrupowań politycznych. Chodziło przede wszystkim o przygotowanie i wdrożenie jasnych przepisów, które umożliwiałyby legalną działalność w tym zakresie. Kluczowy etap działań organizacji przypadł na 2002 r., kiedy przedmiotem prac stała się tzw. ustawa hazardowa (ustawa o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach).

Udział IGPiOUR w pracach legislacyjnych w l. 2002 -2003

Prace nad nową „ustawą hazardową” obejmowały kwestie dotyczące różnych gier kwalifikowanych prawnie jako hazard, ale temat automatów o niskich wygranych był jednym z kluczowych. IGPiOUR była w tej tematyce świetnie zorientowana i intensywnie udzielała się w dyskusjach dotyczących najlepszych rozwiązań.

Warto tu wtrącić, że jedną z propozycji był poselski projekt ze stycznia 2002 r. (druk nr 374), który wymieniał z nazwy IGPiOUR. Zgodnie z nim Izba miałaby uzyskać znaczące uprawnienia, tzn. to na jej wniosek minister miał wydawać danemu podmiotowi zgodę na urządzanie gier na AONW. Ostatecznie jednak projekt ten został odrzucony.

Prace nad nowelizacją trwały aż do 10 kwietnia 2003 r., kiedy to przyjęta została nowa „ustawa hazardowa”. Jednym z ważniejszych przepisów było wprowadzenie osobnej kategorii gier na automatach o niskich wygranych. Jak stanowiły regulacje, jednorazowa wygrana na tego typu urządzeniu mogła wynosić maksymalnie równowartość 15 euro. Z kolei stawka za 1 grę ustalona została jako równowartość 0,07 euro. Ponadto gry na takich automatach nie mogły być organizowane w dowolnym miejscu, a jedynie w specjalnych punktach (maks. 3 automaty na punkt), a na ich prowadzenie zezwolenia udzielać miała właściwa izba skarbowa.

Stworzenie ram prawnych dla rynku AONW można uznać za sukces, w którym IGPiOUR miał spory udział. W końcu to Izba przez wiele lat działała na rzecz uregulowania prawnego tego obszaru, a następnie z zaangażowaniem uczestniczyła w pracach dotyczących kształtu nowych przepisów.

Szybki rozwój rynku automatów o niskich wygranych

Zmiany legislacyjne otworzyły firmom w Polsce możliwość legalnego prowadzenia działalności dotyczącej AONW poza kasynami i specjalnymi salonami gier. Na tym właśnie zależało IGPiOUR, gdyż było to w interesie wielu zrzeszonych w ramach tej organizacji przedsiębiorców.

O tym, jak duże miało to znaczenie w praktyce, najlepiej świadczą liczby. Według  Ministerstwa Finansów w 2003 r. legalną działalność w zakresie organizacji gier na automatach o niskich wygranych w Polsce prowadziły tylko 4 podmioty. W 2005 r. liczba ta wzrosła do 35, w 2007 r. – do 50, a w 2008 r. – 59. Jeszcze bardziej zawrotne liczby pojawiają się w przypadku samych punktów, których z końcem 2008 r. było 22 687 i działało w nich 46 471 automatów.

W tym czasie znaczenie IGPiOUR jako organizacji reprezentującej przedsiębiorców działających w branży hazardu zdecydowanie wzrosło. Skoro jednak główny cel Izby został osiągnięty, czym zajęła się w kolejnych latach?

Działalność IGPiOUR w latach świetności

Przede wszystkim rozwój rynku AONW sprawił, że IGPiOUR zajęła się reprezentowaniem operatorów tych urządzeń wobec władz, a także udzielaniem się w debacie na temat ich działania oraz opiniowaniem dalszych zmian przepisów. Przykładowo Izba brała udział w konsultacjach, ale też wychodziła z inicjatywą, zwracając się do odpowiednich ministerstw z prezentacją własnego stanowiska w poszczególnych kwestiach.

Jako przykład podać można dyskusję dotyczącą wysokości podatku od automatów o niskich wygranych. Początkowo ryczałt od AONW wynosił 50 euro miesięcznie od automatu, ale w kolejnych latach stale rósł, wynosząc 75 euro w 2004 r., 100 euro w 2005 r. i 125 euro od 2006 r. W 2007 r. kwota ta miała dojść aż do 180 euro. IGPiOUR wyraziła wobec tych planów jednoznaczny sprzeciw, jako argument podając m.in.  możliwość pogorszenia rentowności części urządzeń, a także rozwoju szarej strefy. Finalnie wyższa stawka została wprowadzona, aczkolwiek już w 2008 r.

Pomimo pewnych porażek Izba nie ustawała w dążeniu do lansowania takich rozwiązań, które będą sprzyjać rozwojowi branży hazardu i rozrywki w Polsce. Jej wybitna aktywność była świetnie widoczna w czasie kolejnych prac nad „ustawą hazardową”, które miały miejsce w latach 2008–2009. Po pierwsze Izba została zaproszona przez Ministerstwo Finansów do udziału w konsultacjach społecznych w tym temacie, z czego oczywiście skorzystała. Zgodnie z raportem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów („Proces nowelizacji ustawy o grach i zakładach wzajemnych w latach 2008-2009. Analiza, ocena i wnioski”, Warszawa, czerwiec 2010 r.) IGPiOUR skierowała najwięcej wystąpień odnoszących się do projektu nowelizacji, stając się najbardziej aktywnym przedstawicielem swojej branży. Ponownie przytoczmy liczby: do Ministerstwa Finansów organizacja ta skierowała aż 19 pism dotyczących projektu (w tym 5 wraz z innymi podmiotami, pozostałe samodzielnie), a 2 – do Ministerstwa Gospodarki.

Jednak działalność IGPiOUR nie ograniczała się do spraw operatorów automatów – interesował ją hazard we wszelkich odsłonach (w kontekście biznesowym). W okresie prac nad nowelizacją tzw. ustawy hazardowej (l. 2008–2009) Izba współpracowała przykładowo ze Związkiem Pracodawców Prowadzących Gry Losowe i Zakłady Wzajemne (w skład którego wchodzili m.in. operatorzy salonów gier, kasyn, automatów o niskich wygranych, bukmacherzy). W tym czasie organizacje te aż 5 razy przedstawiały wspólne stanowiska, w tym 2-krotnie razem z jeszcze inną organizacją branżową.

Kolejnym przedmiotem zainteresowania IGPiOUR były zakłady bukmacherskie i problemy, z jakimi mierzą się bukmacherzy w Polsce. Dla przykładu Bartłomiej Korniluk, jako ekspert Izby, regularnie publikował w branżowych serwisach online artykuły, których tematem przewodnim były właśnie zakłady bukmacherskie. Analizował w nich zasady reklamy zakładów sportowych, sytuację, w jakiej znajdują się polscy bukmacherzy internetowi, wpływ konkurencji zagranicznych operatorów czy podatki, jakie obowiązują ten sektor hazardu.

Koniec rynku AONW i zmiana sytuacji IGPiOUR

Wracając do tematu branży automatów o niskich wygranych, trzeba powiedzieć, że  2009 r. przyniósł kolejny przełom – tym razem jednak nieszczęśliwy dla przedsiębiorców, których poletkiem był hazard tego rodzaju. W tym czasie na jaw wypłynęły problemy z kontrolą urządzeń przez Służbę Celną, a gwoździem do trumny sektora okazała się głośna afera hazardowa, która dotyczyła procesu powstawania przepisów regulujących branżę hazardu w Polsce. Przed powołaną w tej sprawie komisją śledczą zeznania składał m.in. Stanisław Matuszewski (prezes IGPiOUR). Samej organizacji nie postawiono żadnych zarzutów – badano jedynie prawidłowość procesu legislacyjnego oraz charakter aktywności Izby w jego toku.

Warto uzupełnić, że w tym okresie IGPiOUR sprzeciwiała się jednocześnie planom oferowania przez Totalizator Sportowy (spółkę Skarbu Państwa) gier o charakterze wideoloterii. Izba wystosowała w tej sprawie pismo do premiera i przeprowadziła konferencję prasową na ten temat. Główny argument IGPiOUR dotyczył tego, że taka oferta będzie stanowić nierówną konkurencję dla operatorów automatów o niskich wygranych. Dodatkowo organizacja dowodziła, że wideoloterie wiążą się z bardzo dużym ryzykiem uzależnienia od hazardu.

Jednak tym, co dla całej branży było najważniejsze, to ostateczne uchwalenie z końcem 2009 r. kolejnej wersji „ustawy hazardowej”. Jej zapisy radykalnie zmieniły zasady działania m.in. rynku AONW w Polsce. Wydane już zezwolenia nadal obowiązywały do momentu wygaśnięcia, ale nie można było ich przedłużyć ani wystąpić o uzyskanie nowej licencji. To oznaczało, że po pewnym czasie legalne automaty dostępne były już tylko w kasynach. Tym samym sektor przedsiębiorców zajmujących się AONW, na którym przez wiele lat koncentrowała się IGPiOUR, powoli przeszedł do historii.

Ale nie był to koniec działalności Izby. Na czym w takim razie skoncentrowała się jej aktywność po opisanej nowelizacji tzw. ustawy hazardowej?

Intensywne działania IGPiOUR po 2009 r.

Po rewolucji z 2009 r. hazard nadal znajdował się w centrum zainteresowania IGPiOUR. Tzw. ustawa hazardowa wywoływała bowiem dalsze dyskusje, a różne środowiska postulowały wprowadzenie rozmaitych zmian. Izba wielokrotnie zajmowała stanowisko wobec poszczególnych pomysłów i zgłaszała własne propozycje. Przykładowo w 2015 r. przygotowała opinię na temat planowanej nowelizacji ustawy o grach hazardowych, którą skierowała do Senatu (do Komisji Budżetu i Finansów Publicznych).

Należy podkreślić, że opinia IGPiOUR nie ograniczała się jedynie do zapisów dotyczących automatów do gier. Izba poruszyła także kwestię planów co do takich gier hazardowych, jak rozmaite gry cylindryczne (m.in. ruletka), gry w karty czy w kości. Według zapowiadanych zmian miały one być dostępne wyłącznie w kasynach. IGPiOUR przeciwstawiała się takiemu rozwiązaniu, wysuwając wątpliwości co do tego, czy pewne ograniczenia dotyczące tego rodzaju hazardu zostały prawidłowo zgłoszone Komisji Europejskiej.

W następnym roku aktywność organizacji stała się jeszcze bardziej intensywna. W 2016 r. IGPiOUR przekazała do Ministerstwa Finansów oficjalne zgłoszenie zainteresowaniem uczestnictwem w pracach nad projektem nowelizacji tzw. ustawy hazardowej. Pismo zawierało jednocześnie uwagi Izby do zmian, które miały być wprowadzone. Jej zastrzeżenia dotyczyły m.in. zmiany definicji gier na automatach oraz planowanego nałożenia monopolu państwa na urządzanie takich gier (wyjątkiem miały być tylko kasyna). Jak argumentowała organizacja, przepisy zbyt mocno ograniczałyby swobodę prowadzenia działalności gospodarczej, której przedmiotem jest tego typu hazard.

Ale to dopiero początek. Można powiedzieć, że w 2016 r. IGPiOUR zrealizowała całą skoordynowaną kampanię informacyjną w związku z planowaną reformą. Sięgała po różne środki i pukała do różnych drzwi: kierowała swoje stanowiska do przedstawicieli rządu i parlamentu, uczestniczyła w konsultacjach i prezentowała własne propozycje – jako alternatywę dla państwowego monopolu. Izba uważała, że najlepszym wyjściem będzie pozostawienie gier na automatach w rękach prywatnych przedsiębiorców, ale przy zastosowaniu systemu licencyjnego i nadzoru państwa. Swoje argumenty nagłaśniała również publicznie. Dla przykładu prezes Izby, Stanisław Matuszewski uczestniczył w debatach na temat nowelizacji tzw. ustawy hazardowej organizowanych przez „Puls Biznesu” i „Rzeczpospolitą”.

Jednak wszystkie te działania nie przyniosły rezultatów. Nowa ustawa hazardowa uchwalona w grudniu 2016 r. wprowadziła bardzo dużo zmian, m.in. co do tego, na jakich zasadach działać mogą legalnie bukmacherzy (zarówno oferujący zakłady bukmacherskie online, jak i w punktach naziemnych), jak organizowany może być poker, a także uregulowała sposób organizacji gier hazardowych przez Internet. Jeśli chodzi o automaty do gier, odtąd mogły być one dostępne stacjonarnie tylko w koncesjonowanych naziemnych kasynach gry, specjalnych państwowych salonach gry oraz w kasynie online prowadzonym przez państwo polskie. Jak widać, hazard w Polsce został w ten sposób w dużej części zmonopolizowany, co dla IGPiOUR oznaczało dalsze kurczenie się środowiska przedsiębiorców, które reprezentowała.

Aktywność IGPiOUR na poziomie UE

Kolejną rzeczą, jaką trzeba podkreślić, jest fakt, że IGPiOUR nie ograniczała swojej aktywności tylko do działań na terenie Polski. Od 2006 r. Izba należała do organizacji EUROMAT (Europejskiej Federacji Automatów). Dzięki temu mogła reprezentować interesy polskich przedsiębiorców działających w branży automatów i przedstawiać ich problemy nie tylko w kraju, ale też na forum międzynarodowym.

Jednym z wyraźniejszych przykładów aktywności Izby na poziomie unijnym był spór z Komisją Europejską z 2014 r. Wtedy to Polska zgłosiła temu organowi wykonawczemu UE projekt dotyczący zmiany „ustawy hazardowej”, a ten opracował szczegółowe opinie na jego temat. IGPiOUR chciała się z nimi zapoznać, dlatego w lutym 2015 r. wystąpiła o ich udostępnienie. Komisja Europejska odmówiła wydania dokumentów, a Izba skierowała sprawę do Sądu Unii Europejskiej. Finalnie w 2018 r. Komisja udostępniła polskiej organizacji te materiały.

IGPiOUR miała też aspiracje, by wpływać na zmianę w polskich przepisach dotyczących hazardu bezpośrednio na poziomie unijnym. Kiedy w 2016 r. rozpoczęta została procedura notyfikacji kolejnej nowelizacji tzw. ustawy hazardowej, Izba przekazała Komisji Europejskiej stanowisko, które podważało zasadność wprowadzenia monopolu państwa na gry na automatach poza kasynami. Jednocześnie wskazywała na system licencyjny dla prywatnych operatorów jako najlepsze rozwiązanie. Jak już wiemy, te działania nie przyniosły pożądanych efektów.

Nie tylko hazard – inne obszary aktywności IGPiOUR

Choć automaty do gier, zakłady bukmacherskie i inne gry hazardowe znajdowały się w centrum zainteresowania IGPiOUR, organizacja zajmowała się także sprawami przedsiębiorców związanych z rozrywką innego rodzaju.

Cofnijmy się do początku lat 2000., kiedy organy skarbowe przeprowadzały masową kontrolę urządzeń do gier znajdujących się poza kasynami i specjalnymi salonami. Takimi działaniami objęte zostały nie tylko maszyny oferujące wygrane pieniężne czy rzeczowe (a to element definiujący częściowo hazard), ale też zwykłe automaty rozrywkowe, np. flippery. Wiele z nich zostało zaplombowanych, a więc stało się zupełnie bezużytecznymi. IGPiOUR składała protesty w tej sprawie, dowodząc, że obowiązek koncesyjny nie dotyczy urządzeń niewypłacających wygranych, a cała akcja jest nieuzasadniona. Finalnie stanowisko Izby okazało się słuszne.

Co ciekawe, Izba brała też udział w dość nietypowym projekcie związanym z flipperami. Mianowicie w 2008 r. została głównym sponsorem międzynarodowych mistrzostw gry na tych urządzeniach, która to impreza miła miejsce w Polsce. Zgodnie z deklaracjami przedstawiciela Izby miała ona też opłacić podróż polskich reprezentantów tej „dyscypliny” na mistrzostwa świata rozgrywane w Las Vegas.

Kolejną ciekawostką była obecność IGPiOUR na targach branżowych SUREXPO, gdzie prezentowano automaty do gier, stoły bilardowe, bujaki dla dzieci, karuzele i inne urządzenia służące rozrywce i rekreacji. Przedstawiciele Izby zasiedli m.in. w jury, które przyznawało nagrody najbardziej wyróżniającym się wystawcom.

Jak widać, IGPiOUR działała nie tylko na rzecz przedsiębiorców zajmujących się hazardem, ale – zgodnie z założeniami organizacji – czasem udzielali się także w innych obszarach branży rozrywkowej.

Koniec działalności IGPiOUR i jej znaczenie

Zmierzając do końca, trzeba przyznać, że zmiany „ustawy hazardowej” z 2016 r. bardzo negatywnie wpłynęły na kondycję i rangę IGPiOUR. Według relacji Iwo Bulskiego, z organizacji zaczęli odchodzić wieloletni członkowie, a to skutkowało zmniejszaniem się znaczenia organizacji jako partnera dla administracji państwowej i rozmaitych instytucji. Już w grudniu 2018 r. Bulski pisał wprost, że jest to w zasadzie koniec działalności IGPiOUR. Gwoli ścisłości trzeba jednak potwierdzić, że ta branżowa izba gospodarcza formalnie nadal istnieje i figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 0000169796 (stan na sierpień 2026 r.). Jej prezesem nadal pozostaje Stanisław Matuszewski.

Warto jednak podkreślić, że w ciągu około 2 dekad swojej aktywności IGPiOUR zrobiła naprawdę dużo nie tylko dla zrzeszonych w niej przedsiębiorców, ale też całej swojej docelowej branży. W centrum jej działalności zawsze znajdował się hazard, a w szczególności automaty o niskich wygranych, ale firmy zajmujące się innymi rodzajami rozrywki też mogły liczyć na jej wsparcie.

Prężne działanie Izby nie ustało nawet po nowelizacji „ustawy hazardowej” z 2009 r. Szczyt jej aktywności przypadł na 2016 r., kiedy jednocześnie starała się przekonać do swoich racji członków polskiego rządu i parlamentu, instytucji unijnych, jak i obywateli, biorąc udział w debacie publicznej na temat planowanych zmian. Organizacja nie tylko sprzeciwiała się planowanej reformie, ale też przygotowała własną propozycję co do tego, jak skutecznie zorganizować działalność branży automatów do gier w Polsce. Poza tym przez cały okres aktywności działała wielotorowo, sięgając po różne środki i nierzadko osiągała swoje cele.